2024 Türkiye Yerel Seçimleri
2024 Türkiye yerel seçimleri
1393 belediyede yapılan seçimlerde belediye başkanları, büyükşehir belediye başkanları, belediye meclisi üyeleri, il genel meclisi üyeleri, muhtarlar ve ihtiyar heyetleri belirlendi.
Seçimler, 2023 genel seçimleri ve cumhurbaşkanlığı seçiminden 10 ay sonra yapıldı. Ülkede devam eden ekonomik kriz ve hızla yükselen enflasyona rağmen, 2023 seçimlerini Cumhur İttifakı ve Recep Tayyip Erdoğan kazanmıştı. Yenilginin ardından, altı partiden oluşan muhalefet koalisyonu dağıldı ve ana muhalefet partileri Cumhuriyet Halk Partisi ile İYİ Parti, neredeyse tüm belediye başkanlıkları için ayrı adaylar çıkardı.
Halkların Demokratik Partisi'nin yerine geçen ve Türkiye'deki Kürt azınlık haklarını savunan başlıca parti olan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi, daha önce Millet İttifakı lehine adaylarını geri çekmesine rağmen, batıdaki birçok büyükşehirde kendi adaylarını çıkardı. Ayrıca bu seçim, Kasım 2023'te selefi Kemal Kılıçdaroğlu'nu mağlup ederek CHP Genel Başkanı olan Özgür Özel'in liderliğinde girilen ilk ülke çapındaki seçim oldu.
Seçim sonuçları, herhangi bir seçim ittifakında olmayan Cumhuriyet Halk Partisi için “şaşırtıcı bir zafer” olarak değerlendirildi.[2] Parti, elindeki büyükşehir belediyelerinden yalnızca birini kaybederken, dört yeni büyükşehri kazandı. İstanbul'da Ekrem İmamoğlu'nun ve Ankara'da Mansur Yavaş'ın, sırasıyla %51 ve %60 oy oranlarıyla yeniden seçilmesi Cumhuriyet Halk Partisi'nin zaferinde kilit rol oynadı. Her iki belediye başkanı da önceki dönemlerinden farklı olarak, bağlı bulundukları büyükşehir belediye meclislerinde çoğunluğu elde ederek daha fazla yetkiye sahip oldu. Bu durum, onları bir sonraki Cumhurbaşkanlığı seçimleri için potansiyel adaylar hâline getirdi.
Cumhuriyet Halk Partisi, %37,81 oy oranı ile 1977 yerel seçimlerinden beri ilk kez birinci parti oldu ve yerelde iktidar konumuna geçti. CHP başkent Ankara ve en büyük il İstanbul dahil 14 büyükşehirde seçimi kazanırken, AK Parti ise %35,48'lik oy oranıyla tarihinde ilk kez ikinci parti konumunda kaldı. Yeniden Refah Partisi ise girdiği ilk yerel seçimde ülke genelinde %6,19'luk oranıyla üçüncü parti oldu ve 1 büyükşehir, 1 il ve çok sayıda aldığı ilçelerle seçimde dikkat çeken bir parti oldu. İYİ Parti'nin lideri Meral Akşener, partisinin oy oranının neredeyse yarıya düşmesinin ardından istifa edeceğini açıkladı.[3]
Arka plan
COVID-19 pandemisi
Ana maddeler: Türkiye'de COVID-19 pandemisi ve Türkiye'de COVID-19 pandemisi zaman çizelgesi
Dünya geneline yayılan COVID-19 salgınının Türkiye'de tespit edilen ilk vakası, Sağlık Bakanlığı tarafından 11 Mart 2020 tarihinde açıklandı. Ülkedeki virüse bağlı ilk ölüm ise 15 Mart 2020'de gerçekleşti. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 1 Nisan 2020'de yaptığı açıklamada vakaların tüm Türkiye'ye yayıldığını açıkladı. 7 Nisan 2023 itibarıyla Türkiye'de bu virüs ile enfekte olmuş toplam hasta sayısının 17.232.066, ölen toplam hasta sayısının 102.174 kişi olduğu bildirildi. 26 Nisan 2022 itibarıyla Türkiye, 193 ülke arasında vaka sayısında Güney Kore ve İtalya'nın ardından en çok vaka görülen 10. ülke olurken, gerçekleşen ölüm sayılarında ise Güney Afrika'nın ardından 19. sırada yer almaktaydı. Salgın, Türkiye'de sosyal, ekonomik, siyasi, iktisadi, idari, hukuki, askerî, dinî ve kültürel alanlarda birçok önemli etkilere ve sonuçlara neden olan radikal kararlar alınmasına neden oldu. Yurt içi seçmen olarak da hesaba katılan 18 yaş ve üstü nüfusta[4] şu anda hiç aşı olmamış yaklaşık 5 milyon kişi (~%7,5) bulunmaktadır.[5]
Kahramanmaraş depremleri
Ana madde: 2023 Kahramanmaraş depremleri
6 Şubat 2023'te dokuz saat arayla meydana gelen, merkez üsleri sırasıyla Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Ekinözü ilçesi olan, 7,8 Mw (± 0,1) ve 7,5 Mw büyüklüklerindeki iki deprem sonucunda Türkiye'de resmî rakamlara göre en az 50.500 kişi öldü ve 107.000'den fazla kişi ise yaralandı.
Seçim Sonrası Gelişmeler
Görevden alınan belediye başkanları
HDP'li belediyeler
Ana madde: 2019 Türkiye kayyum atamaları
19 Ağustos 2019'dan 2 Mart 2021'e kadar HDP'li 3 büyükşehir, 5 il, 33 ilçe ve 7 belde belediyesine kayyum atandı.[6] 2023 itibarıyla HDP'nin 3'ü ilçe ve 2'si belde olmak üzere 5 belediyesi vardır.
Urla
18 Aralık 2019 tarihinde Urla'nın CHP'li belediye başkanı İbrahim Burak Oğuz, FETÖ üyesi olma suçundan tutuklandı. Yerine vekaleten görev yapması için ilçe kaymakamı Önder Can kayyım olarak atandı.[7] CHP İzmir İl Başkanlığı, yeni başkanın belediye meclisi içinden seçilmemesine tepki gösterdi.[8] 31 Aralık 2020 tarihinde ilçeden arsa aldığı iddiasıyla Önder Can da İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden alındı yerine Murtaza Dayanç atandı.[9]
Patnos
Ağrı'nın Patnos ilçesinin HDP'li Belediye Eş Başkanları Emrah Kılıç ve Müşerref Geçer'in "ihaleye fesat karıştırma" iddiasıyla tutuklanması ardından 7 Temmuz 2023 tarihinde Belediye Meclisinde Başkanlık seçimine gidildi.
Patnos Belediye Meclisinde, HDP grubundan Mehmet Şahin Savcı, AK Parti grubunda Çetin Taşdemir, başkanlığa aday gösterildi. Toplantıya katılan 18 meclis üyesinin 14'ünün oyunu alan Mehmet Şahin Savcı Patnos Belediyesinin yeni başkanı seçildi.[10]
Yalova
Yalova belediye başkanı Vefa Salman ve 4 belediye personeli, görevden alınarak "kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği" ve "görevi kötüye kullanma" suçlarından 3 yıl 6 aydan 10'ar yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılanmasına başlandı.[11]
İstifa eden belediye başkanları
Amasya belediye başkanı Mehmet Sarı,[12] Bartın belediye başkanı Cemal Akın[13] ile Ağrı belediye başkanı Savcı Sayan,[14] 2023 genel seçimlerinde milletvekili adayı olmak için görevlerinden istifa etti.
Partiler arası geçişler
Belediye
Belediye başkanı
Seçildiği parti
Yeni partisi
Akçadağ (Malatya)
Ali Kazgan[15]
Bağımsız
Yeniden Refah Partisi
Akçakale (Şanlıurfa)
Mehmet Yalçınkaya[16]
Adalet ve Kalkınma Partisi
Yeniden Refah Partisi
Alucra (Giresun)
Suat Aybar[17]
Milliyetçi Hareket Partisi
İYİ Parti
Araban (Gaziantep)
Hasan Doğru[18]
Cumhuriyet Halk Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi
Arguvan (Malatya)
Mehmet Kızıldaş[19]
Cumhuriyet Halk Partisi
Bağımsız
Artvin (merkez)
Demirhan Elçin[20]
Cumhuriyet Halk Partisi
İYİ Parti
Ataşehir (İstanbul)
Battal İlgezdi[21]
Cumhuriyet Halk Partisi
Bağımsız
Ayvalık (Balıkesir)
Mesut Ergin[22]
Demokrat Parti
Cumhuriyet Halk Partisi
Bekirhan (Batman)
Fırat Karabulut[23]
Halkların Demokratik Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi
Böcekli (Osmaniye)
Doğan Öztürk[24]
Cumhuriyet Halk Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi
Çukurova (Adana)
Soner Çetin[25]
Cumhuriyet Halk Partisi
İYİ Parti
Dörtyol (Hatay)
Fadıl Keskin[26]
Milliyetçi Hareket Partisi
Bağımsız
Efeler (Aydın)
Mehmet Fatih Atay[27]
Cumhuriyet Halk Partisi
İYİ Parti
Ereğli (Konya)
Hüseyin Oprukçu
Bağımsız
MHP
Gülüç (Zonguldak)
Gökhan Mustafa Demirtaş[28]
Adalet ve Kalkınma Partisi
İYİ Parti
Hasanbeyli (Osmaniye)
Selahattin Denizoğlu[24]
Saadet Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi
Hendek (Sakarya)
Turgut Babaoğlu[29]
Büyük Birlik Partisi
Milliyetçi Hareket Partisi
İbradı (Antalya)
Serkan Küçükkuru[30]
Cumhuriyet Halk Partisi
Memleket Partisi
İYİ Parti
İncesu (Kayseri)
Mustafa İlmek[24]
İYİ Parti
Adalet ve Kalkınma Partisi
İncirliova (Aydın)
Aytekin Kaya[31]
İYİ Parti
Adalet ve Kalkınma Partisi
İscehisar (Afyonkarahisar)
Ahmet Şahin[32]
Demokrat Parti
Adalet ve Kalkınma Partisi
Keban (Elazığ)
Fethiye Atlı[24]
Bağımsız
Adalet ve Kalkınma Partisi
Kemer (Antalya)
Necati Topaloğlu[33]
Demokratik Sol Parti
Cumhuriyet Halk Partisi
Kestel (Bursa)
Önder Tanır[34]
Adalet ve Kalkınma Partisi
Yeniden Refah Partisi
Kırklareli (merkez)
Mehmet Kesimoğlu[35]
Bağımsız
Cumhuriyet Halk Partisi
Kozluk (Batman)
Ayhan Eren[23]
Halkların Demokratik Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi
Ladik (Samsun)
Adnan Topal[34]
Adalet ve Kalkınma Partisi
Yeniden Refah Partisi
Marmaraereğlisi (Tekirdağ)
Hikmet Ata[36]
Demokratik Sol Parti
Adalet ve Kalkınma Partisi
Nazilli (Aydın)
Kürşat Engin Özcan[31]
İYİ Parti
Adalet ve Kalkınma Partisi
Olur (Erzurum)
Sıddık Demircan[24]
Bağımsız
Adalet ve Kalkınma Partisi
Pınarbaşı (Kayseri)
Şenol Yaşar[37]
Adalet ve Kalkınma Partisi
Bağımsız
Sarıveliler (Karaman)
Halil Kulak[38]
Bağımsız
Gelecek Partisi
Sarıyer (İstanbul)
Şükrü Genç[39]
Cumhuriyet Halk Partisi
Bağımsız
Seyhan (Adana)
Akif Kemal Akay[40]
Cumhuriyet Halk Partisi
İYİ Parti
Tarsus (Mersin)
Haluk Bozdoğan[41]
Cumhuriyet Halk Partisi
Memleket Partisi
Keçiören (Ankara)
Mesut Özarslan
Cumhuriyet Halk Partisi
Bağımsız
Seçim sistemi
Ülke genelindeki 1393 belediyedeki 185 bin 369[42] sandıkta aynı gün ve tek turlu olarak yapılan seçimlerde seçmenler yerel yönetimlerin farklı pozisyonlarını belirlemek için oy kullandılar. Bu kapsamda;
Büyükşehirlerde
büyükşehir belediye başkanı
ilçe belediye başkanı
ilçe belediye meclisi üyeleri
muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri
İlçelerde
il genel meclisi üyeleri
ilçe belediye başkanı
ilçe belediye meclisi üyeleri
muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri
Beldelerde
il genel meclisi üyeleri
belde belediye başkanı
belde belediye meclisi üyeleri
muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri
Köylerde
il genel meclisi üyeleri
muhtar ve köy ihtiyar heyeti üyeleri
için oy kullandılar.[43]
Belediye başkanlıkları ve muhtarlık seçimlerinin tamamında en çok oyu alan aday seçimi kazandı. Belediye meclisi üyelikleri ise, partilerin aldıkları oy oranına göre belirlendi.
Seçimlere katılabilen siyasi partiler
2 Ocak 2024 tarihi itibarıyla seçime katılma şartlarını yerine getiren partilere ilişkin genel bilgiler burada listelenmektedir.[44][45] Yenilik Partisi ve Genç Parti seçime katılmayacağını açıkladı.[46][47] Seçime katılabilen Büyük Türkiye Partisi, Ocak Partisi'ne katıldığını açıkladı.[48]
35 siyasi partinin oy pusulasındaki yerleri, 27 Ocak 2024 tarihinde YSK tarafından açıklandı.[49]
#
Siyasi parti
Kuruluş
Lider
Ulusal üyelik
Belde
İlçe
Büyükşehir
Toplam
1
AK PARTİ
Adalet ve Kalkınma Partisi
2001
Recep Tayyip Erdoğan
Cumhur İttifakı
380
858
28
1266
2
İYİ PARTİ
İYİ Parti
2017
Meral Akşener
—
150
800
30
980
3
SOL PARTİ
Sol Parti
2019
Önder İşleyen
Sosyalist Güç Birliği
11
4
BÜYÜK BİRLİK
Büyük Birlik Partisi
1993
Mustafa Destici
Cumhur İttifakı
63
326
0
389
5
MEMLEKET
Memleket Partisi
2021
Muharrem İnce
—
3
169
19
191
5
ANAP
Anavatan Partisi
2011
İbrahim Çelebi
—
0
88
12
100
7
DSP
Demokratik Sol Parti
1985
Önder Aksakal
—
381
8
YENİDEN REFAH
Yeniden Refah Partisi
2018
Fatih Erbakan
—
313
926
29
1268
9
DEM PARTİ
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
2012
Tülay Hatimoğulları Oruç
Tuncer Bakırhan
Emek ve Özgürlük İttifakı
52
416
28
496
10
TKP
Türkiye Komünist Partisi
2001
Kemal Okuyan[not 3]
Sosyalist Güç Birliği
4
195
27
226
11
ABP
Anadolu Birliği Partisi
2020
Bedri Yalçın
—
0
30
8
38
12
ZAFER PARTİSİ
Zafer Partisi
2021
Ümit Özdağ
—
29
692
30
751
13
HKP
Halkın Kurtuluş Partisi
2005
Nurullah Ankut
—
337
16
353
14
TKH
Türkiye Komünist Hareketi
2015
Aysel Tekerek[not 3]
Sosyalist Güç Birliği
58
30
88
15
BTP
Bağımsız Türkiye Partisi
2001
Hüseyin Baş
—
68
967
29
1064
16
GELECEK PARTİSİ
Gelecek Partisi
2019
Ahmet Davutoğlu
Saadet ve Gelecek İttifakı
6
114
7
127
17
YTP
Yeni Türkiye Partisi
2013
Engin Yılmaz
—
78
23
101
18
CHP
Cumhuriyet Halk Partisi
1923
Özgür Özel
—
226
886
30
1142
19
EMEP
Emek Partisi
1996
Selma Gürkan
Emek ve Özgürlük İttifakı
1
41
16
58
20
HÜDA PAR
Hür Dava Partisi
2012
Zekeriya Yapıcıoğlu
—
21
713
26
760
21
HAK-PAR
Hak ve Özgürlükler Partisi
2002
Düzgün Kaplan
—
70
30
100
22
OCAK
Ocak Partisi
2023
Kadir Canpolat
—
25
6
31
23
AB PARTİ
Adalet Birlik Partisi
2018
İrfan Uzun
—
2
62
16
80
24
DP
Demokrat Parti
2007
Gültekin Uysal
—
15
310
21
346
25
GBP
Güç Birliği Partisi
2020
Ali Karnap
—
1
1
26
MİLLET
Millet Partisi
1992
Cuma Nacar
—
440
29
469
27
MİLLİ YOL
Milli Yol Partisi
2021
Remzi Çayır
—
1
140
16
157
28
AP
Adalet Partisi
2015
Vecdet Öz
—
38
6
44
29
GENÇPARTİ
Genç Parti
2002
Hakan Uzan
—
0
0
0
0
30
ADP
Aydınlık Demokrasi Partisi
2021
Zeynep Yıkarbaba
—
3
1
4
31
MHP
Milliyetçi Hareket Partisi
1969
Devlet Bahçeli
Cumhur İttifakı
330
474
2
806
32
TİP
Türkiye İşçi Partisi
2017
Erkan Baş
Emek ve Özgürlük İttifakı
11
135
10
156
33
DEVA PARTİSİ
Demokrasi ve Atılım Partisi
2020
Ali Babacan
—
31
506
26
563
34
SAADET
Saadet Partisi
2001
Temel Karamollaoğlu
Saadet ve Gelecek İttifakı
370
896
23
1289
35
VATAN PARTİSİ
Vatan Partisi
2015
Doğu Perinçek
—
4
289
30
323
Kampanyalar
Cumhuriyet Halk Partisi
10 Eylül 2023'te Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, "Mansur Bey bizim belediye başkanımızdır ve belediye başkan adayımızdır" açıklaması ile Ankara Büyükşehir Belediye başkan adayının yeniden Mansur Yavaş olduğunu açıkladı.[50] Aynı gün İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar ve Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer'in yeniden aday olmasının beklenildiği fakat Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Gürün ve Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Albayrak'ın yeniden aday gösterilmeyeceği iddia edildi.[51] 7 Kasım 2023'te Tunç Soyer yerine Selin Sayek Böke'nin İzmir Büyükşehir Belediye başkanlığına aday gösterileceği iddia edildi.[52]
30 Kasım 2023'te yeni genel başkan Özgür Özel, İYİ Parti genel başkanı Meral Akşener'i ziyaret ederek iş birliği teklifi sundu fakat 4 Aralık 2023'te İYİ Parti'nin Genel İdare Kurulu, CHP'nin yerel seçimde iş birliği teklifini reddetti.[53]
13 Aralık 2023 tarihli VOA Türkçe haberine göre, ana muhalefet partisi CHP, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Kürt siyasi hareketinin temsilcisi olan DEM Parti ile olası bir işbirliği üzerine konuşurken, AK Parti ve MHP'nin yeniden "terörle ilişkili olmak" suçlamalarında bulunabileceği ya da AK Parti'nin stratejik bir değişiklik yapabileceği iddia edildi. Habere göre, CHP, yerel seçimler için DEM Parti ile çeşitli şehirlerde işbirliği yapmayı düşünüyordu.[54]
CHP Genel Başkanı Özgür Özel, partisinin hem İstanbul hem de Türkiye için en iyi sonucu almak için yerel seçimde hiçbir partiyle ittifak kapısının kapalı olmadığını söyledi. Özel, "Hiçbir partiyle seçim ittifakına kapalı değilim" diyerek "Partim, Türkiye ve İstanbul için en iyi sonucu almak istiyorum" dedi.[55]
14 Aralık 2023'te Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi, 31 Mart 2024'te yapılacak yerel seçimlerde 226 belediye başkan adayı belirledi. Bunlardan 4'ü büyükşehir, 6'sı il belediyesi olmak üzere toplam 226 aday kamuoyuna ilan edildi. PM, İstanbul ve Ankara'nın mevcut belediye başkanları Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu'nu yeniden aday gösterdi. 2019 seçimlerinde az oy farkıyla kaybedilen Balıkesir'de Ahmet Akın, Bursa'da ise eski Nilüfer Belediye Başkanı Mustafa Bozbey aday gösterildi. "100. yıl" affıyla partiye geri dönen Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan, yeniden belediye başkan adayı oldu.[56]
11 Şubat 2024 tarihinde kampanya sloganı "İşimiz gücümüz Türkiye" olarak açıklandı.[57] 22 Şubat 2024 tarihinde Manisa'nın Saruhanlı ilçesinde CHP adayı Zeki Bilgin'in başvurusu, başvuru geç teslim edildiği için İlçe Seçim Kurulu tarafından reddedildi. Seçime katılmak için CHP, Saadet Partisi'nin listelerini destekleme kararı aldı.[58] Ancak CHP'li Zeki Bilgin'in Saadet Partisi'nden seçime girme başvurusu da reddedildi.[59]
Adalet ve Kalkınma Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) için yerel seçim aday başvurularının 7 Ekim'deki kongre sonrası kasım ayı başında başlayacağı iddia edildi.[60] 9 Kasım 2023'te AK Parti Seçim İşleri Başkanı Ali İhsan Yavuz aday başvuruların başladığını ve 17 Kasım'da biteceğini açıklamıştı.[61] Ancak AK Parti'de yerel seçimler için aday adaylığı başvuruları 22 Kasım'a kadar uzatıldı.[62]
NTV'nin haberine göre MHP, AK Parti ile 11 görüşme yaptı. Çalışmanın AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'a ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'ye sunulması beklendiği belirtilerek, Mersin, Manisa ve Muğla illerinde MHP tarafından aday gösterileceği ve AK Parti tarafından desteklenebileceği iddia edildi. Bununla birlikte, MHP, İstanbul, Ankara ve İzmir gibi belirli şehirlerdeki bazı ilçelerde aday çıkarabileceği ve AK Parti'nin bu adayları destekleyebileceği iddia ediliyordu.[63]
TRT Haber'in haberine göre, AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, 11 Aralık 2023'te genel merkezde bir aday tespit komisyonu kurdu. Komisyonda Seçim İşleri Başkanı Ali İhsan Yavuz, Teşkilat Başkanı Erkan Kandemir, Yerel Yönetimler Başkanı Yusuf Ziya Yılmaz ve AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala yer almaktaydı.[64]
Aralık 2023'te İstanbul'da bulunduğu belirtilen Erdoğan'ın, adayını belirlemek için çeşitli çalışmalar yürüteceği ve Erdoğan'ın AK Parti teşkilatıyla bir kez daha bir araya gelerek İstanbul adayı hakkında bir değerlendirme yapması beklendiği belirtildi.[65] Ayrıca AK Parti'nin, MHP'nin yanı sıra Yeniden Refah Partisi, Demokratik Sol Parti, Hür Dava Partisi ve Büyük Birlik Partisi ile görüşmelere devam ettiği belirtildi.[65]
17 Ocak 2024 tarihinde yeni kampanya sloganı "Türkiye Yüzyılı Şehirleri İçin Gerçek Belediyecilik" olarak açıklandı.[66]
Yeniden Refah Partisi
8 Eylül 2023'te Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Yardımcısı Cengiz Zor, "Büyükşehirler başta olmak üzere 81 il, 973 ilçe, 394 beldede Yeniden Refah Partimiz kendi logo ve adaylarıyla seçime girecektir" açıklamasında bulundu.[67] Fatih Erbakan, katıldığı bir programda, Erdoğan'ın Ankara, İstanbul ve İzmir gibi önemli illerde işbirliği yapmayı önerdiğini ve bu öneriyi partisinin yetkili kurullarında tartışacaklarını belirtti.[68] Parti sözcüsü Suat Kılıç, iddiaları doğrulamayarak AK Parti ile görüşmeler yapıldığını ancak henüz somut bir teklif gelmediğini açıkladı.[68]
12 Ocak 2024'te Genel Başkanvekili Doğan Aydal, katıldığı televizyon programında İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkında, "İmamoğlu'nu savunma noktasında değilim, ama elini kolunu bağlayıp dövüş diyorsunuz. Ona rağmen hizmetler yaptı ve kanala karşı. Kanal İstanbul beka sorunumuz. Bu bile bile Murat Kurum'un olmaması için yeterli." ifadelerini kullandı.[69] 3 Şubat 2024'te Genel Başkan Fatih Erbakan yaptığı açıklamada İstanbul, Ankara ve İzmir'de kendi adaylarıyla girdiklerini ve 2024 yerel seçimlerinde ittifak yapmama kararı aldıklarını duyurdu.
10 Şubat 2024, kampanya sloganı "Ahlaklı Belediyecilik" olarak açıklandı.[70]
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
1 Eylül 2023'te Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) yetkili kurullarının yerel seçim ile ilgili kararlarının parti üyelerinin belirleyeceği ve adayların ön seçim ile belirleneceği öğrenildi.[71][72]
13 Aralık 2023 tarihli VOA Türkçe haberine göre, ana muhalefet partisi CHP, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Kürt siyasi hareketinin temsilcisi olan DEM Parti ile olası bir işbirliği üzerine konuşurken, habere göre, CHP, yerel seçimler için DEM Parti ile çeşitli şehirlerde işbirliği yapmayı düşünüyor.[54]
DEM Parti Parti Meclisi, partinin gündeminde yerelde aday belirlemeye yönelik ön seçimi ele alacak. Önseçimin nasıl yapılacağını açıklayan DEM Parti'nin Demokratik Yerel Yönetimler Kurulundan Sorumlu Eş Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Rüştü Tiryaki, "Sandık başına giden kişi, hem ilçe hem de büyükşehir belediye başkan adayı olarak kimi görmek istediğini oylayacak" dedi. Partililer, partinin 200'den fazla yerde seçimlere katılacağını ve bu yerlerde adaylarını seçmek için sandık kuracağını belirtirken, şu anda 81 ilin tamamında önseçim yapmanın uygun olmadığını söyledi.[73]
30 Ocak 2024 tarihinde kampanya sloganı "DEM Gelir Devran Döner" olarak açıklandı.[74]
9 Şubat 2024 tarihinde DEM Parti, 59 belediye başkan adayını daha açıkladı. Selahattin Demirtaş'ın eşi Başak Demirtaş'ın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adaylığından vazgeçmesi üzerine parti, İBB adaylarını Meral Danış Beştaş ve Murat Çepni olarak açıkladı.[75]
Milliyetçi Hareket Partisi
24 Temmuz 2023'te Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), 2024'teki yerel seçim sürecini '2024'e Doğru, Diyar Diyar Anadolu' sloganı ile başlattı.[76] 9 Kasım 2023'te takviminin nasıl işleyeceğine ilişkin gönderilen genelgeye göre aday başvuruları 13 Kasım ve 15 Aralık arasında olacaktır.[77] Yerel seçim kampanyasında MHP, "birlik" mesajı üzerinde çaba gösteriyor. Yerel seçimlerde partinin sloganının "İstikrar ve hizmet için uyumlu yönetimle umutlu gelecek" olduğu iletildi.[78]
10 Ocak 2024 tarihinde MHP, 55 adayını açıkladı. İki büyükşehirde Cumhur İttifakı'nın ortak adayları Cengiz Ergün (Manisa) ve Serdar Soydan (Mersin) oldu. Ancak Kastamonu ve Osmaniye'de MHP'li başkanlar yeniden aday gösterilmedi.[79] 22 Ocak 2024 tarihinde kampanya sloganı "Cumhur Bizim, Türkiye Hepimizin" olarak açıklandı.[80]
İYİ Parti
6 Eylül 2023'te İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener'in Fatih Altaylı ile yaptığı programda Akşener 81 ilde ittifaksız aday çıkaracaklarını açıkladı ve İzmir milletvekili Ümit Özlale'nin İzmir Büyükşehir Belediyesi başkanlığına aday olabileceğini açıkladı.[81] 18 Eylül'de Akşener "GİK'imizin de aldığı karar ki ben de aynı fikirdeyim, biz ittifak sisteminden vazgeçtik. Dolayısıyla ittifak sistemini reddediyoruz ve ittifak sistemiyle yol yürümeyeceğiz" açıklamasında bulundu.[82] 20 Eylül'de Akşener, Özlale'nin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına aday olduğunu açıkladı.[83]
5 Ekim tarihinde Akşener, Melih Aydın'ın Eskişehir Büyükşehir Belediyesi başkanı adayı olduğunu açıkladı.[84] Akşener, sonra da Kahramanmaraş Belediyesine Mesut Dedeoğlu'nu aday gösterdi[85] İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, şarkıcı Hakan Peker'e İYİ Parti rozetini takarken, Karabük'ün Safranbolu ilçesinden belediye başkan adayı olduğunu açıkladı.[86]
30 Kasım 2023'te CHP genel başkan Özgür Özel, İYİ Parti genel başkanı Meral Akşener'i ziyaret ederek iş birliği teklifi sundu fakat 4 Aralık 2023'te İYİ Parti, CHP'nin yerel seçimde iş birliği teklifini reddettiğini açıkladı.[53]
İYİ Parti İstanbul İl Başkanı Yücel Coşkun, İBB Grup Başkanvekili İbrahim Özkan'ın istifasının istendiğini açıkladı. İstifasının ardından Özkan, parti içi kararların nasıl değiştirilebileceği konusunda istişare yollarının kapanmadığını belirtti. İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener'in talebi üzerine istifa eden İbrahim Özkan, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi (İBB) Grup Başkanvekili olarak yeniden seçildi.[87] İYİ Parti İstanbul İl Başkanı Yücel Coşkun, "bilgisi dışında" olduğunu belirttiği seçim işlemini onaylamadığını açıkladı. Coşkun, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Özkan'ın tekrar seçilmesinde imza atan kişilerin kesin ihraç talebiyle disipline sevk edildiklerini açıkladı.[88] İhraç talebiyle disipline gönderilenlerin arasında 22 Kasım'da Meral Akşener'in Tuzla Belediye Başkan adayı olarak gösterdiği Akın Gürkan'da yer aldı.[89] İYİ Parti Genel Merkezi, Aydın'ın Çine ilçesinde ölen Belediye Başkanı Enver Salih Dinçer'in boşalan başkanlık için yapılacak seçim öncesinde meclis üyeleri Semra Eroğlu veya Cengiz İnce'nin aday olmasını istedi. CHP'nin 7 üyesi, AKP'nin 2 üyesi ve İYİ Parti'nin 2 üyesi bulunan mecliste, 2019 yılında ittifak yapılan bölgede CHP'ye karşı aday olmak istemeyen Eroğlu ve İnce, kesin ihraç talebiyle disipline sevk edildi.[90] 15 Aralık 2023 tarihinde İYİ Parti'den iki meclis üyesi de ayrıldı.
7 Şubat 2024 tarihinde kampanya sloganı "Türkiye İçin En İyisi" olarak açıklandı.[91]
Zafer Partisi
21 Eylül 2023'te Zafer Partisi genel başkanı Ümit Özdağ, partisinin, 81 ilde aday çıkarma çalışmalarını sürdürdüklerini açıkladı.[92] 19 Ocak 2024'te Kars ve Iğdır'da aday çıkarmayıp DEM Parti'nin karşısındaki adayları destekleyeceklerini açıkladı.[93] 7 Ocak 2024 tarihinde ise İstanbul Büyükşehir Belediye başkan adayının eski Ülkü Ocakları Genel Başkanı Azmi Karamahmutoğlu olduğunu açıkladı.[94]
Saadet Partisi
20 Eylül 2023'te Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu ile Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu, yerel seçimlerde iş birliği yapacaklarını duyurdu.[95] 17 Ocak 2024'te Saadet Partisi, 48 seçim bölgesinde belediye başkan adaylarını açıkladı.[96]
3 Şubat 2024'te Saadet Partisi, 339 seçim bölgesinde daha adaylarını açıkladı. Genel Başkan Temel Karamollaoğlu, seçimlerin sadece belediye başkanlarını değil, Türkiye'nin genel yolunu ve istikametini belirleyeceğini ifade etti. Milli görüşçüler olarak coğrafyadaki sorunlara duyarlılık vurgusu yaparak, seçimde ortaya konulacak tercihlerin ülkenin geleceğini etkileyeceğini söyledi.[97]
20 Ocak 2024, kampanya sloganı "Saadet İş Başına Haydi Bismillah" olarak açıklandı.[98]
Türkiye İşçi Partisi
2023 yılının son MYK toplantısında TİP'in seçimlere 13 ilde kendi logosu ve adayları ile girme kararı aldı. Seçime girilecek iller: Bursa, Denizli, Erzurum, Gaziantep, Kayseri, Konya, Malatya, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Ordu, Samsun, Tekirdağ, Trabzon.
Cumhuriyet Halk Partisi'nin Hatay'da Lütfü Savaş'ı aday göstermesine tepki olarak Gökhan Zan, Hatay İttifakı'nın adayı olarak TİP'in logosu ile seçime gireceği açıklandı. Gökhan Zan'a ait olduğu iddia edilen ses kayıtlarında Adalet ve Kalkınma Partisi lehine olacak şekilde seçimlerden çekilmeme karşılığı rüşvet aldığının ortaya çıkması üzere TİP Gökhan Zan'a olan desteğini geri çekti.
Demokrasi ve Atılım Partisi
30 Ağustos 2023'te Demokrasi ve Atılım Partisi (DEVA Partisi) Genel Başkanı Ali Babacan, "DEVA Partisi önümüzdeki yerel seçimlerde tüm ülke sathında kendi ismiyle kendi amblemiyle kendi adaylarıyla seçime girme kararı almıştır. Geniş istişareler sonucunda bu kararı verdik" açıklamasında bulundu.[99]
3 Aralık 2023 tarihinde Ali Babacan, "toplumun iktidardaki partilere güvenmediğini ve sorunları çözemeyeceğini" söyleyerek, partisinin yerel seçimlere kendi isim ve adaylarıyla gireceğini açıkladı. Babacan, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "faiz sebep, enflasyon sonuçtur" diyerek ekonomik sorunlara neden olduğunu söyledi. "DEVA Partisi'nin yeni bir iktidarı mümkün kılmak için" kurulduğunu vurgulayan[100] Babacan, yerel seçimlerin önemine ve partisinin temiz yönetim anlayışına dikkat çekerek, belediye başkan adaylarından etik kurallara uyma taahhütnamesi istediklerini ve bunun Türkiye'de ilk olduğunu söyledi. Toplantıda partinin 51 belediye başkan adayı daha açıklandı.[101]
7 Aralık 2023 tarihinde Babacan, yerel seçimlere ilişkin hedeflerini paylaştı: "Önümüzdeki seçimlerde sadece ve sadece kazanmaya odaklandık. Amacımız mümkün olduğunca belediye başkanlığı kazanmak, meclis üyesi kazanmak ve Türkiye genelindeki oy yüzdemizi de maksimize etmek",[102] "İstanbul bizim için 'İstisna' değil. Bu seçimlerde mümkün olduğunca çok belediye başkanı çıkarmamız önemli ama Türkiye genelinde en yüksek oy yüzdesine ulaşmamız da önemli. Türkiye'nin en çok seçmeninin yaşadığı bir ilde aday çıkarmamamız söz konusu olmaz."[103]
18 Şubat 2024'te Ali Babacan, belediyelerin ülkenin sınırlı kaynaklarını nasıl etkili bir şekilde kullanacağı konusuna değinerek açıklamalarda bulundu.[104] Bu tarihte, partinin İzmir, İstanbul ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkan adaylarını açıklayarak, bu kentlerdeki hedeflerini belirlendi.[105] Babacan, "1 lira ile yapabildiklerimiz" başlığı altında seçmene hitap ederken ekonomik istikrarsızlığa vurgu yaptı. Ayrıca, yerel seçimlerin genel olarak haksız rant kaygısıyla ilişkilendirildiğini ifade ederek, muhalefetin bu konuda "ideolojik zıtlıklarla birlikte habis bir zihniyeti benimsediğini" belirtti.[106] 24 Şubat 2024'te parti, İstanbul Büyükşehir ve ilçe belediye başkan adaylarını tanıttı.[107] İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı İdris Şahin, konuşmasında İstanbul'un şehircilik anlayışının yok olma noktasına geldiğine dikkat çekerek, umutsuzluğa yer olmadığını söyledi ve İstanbul'un çözümsüz olmadığını belirterek, "şehri iki yanlıştan birine terk etmeyeceklerini" belirtti. Toplantıda "Âlem Buysa DEVA sensin" sloganının benimsendiği belirtildi.[107]
Memleket Partisi
29 Ağustos 2023'te Memleket Partisi Genel başkanı Muharrem İnce, yaptığı basın toplantısında seçimlere katılacaklarını ayrıca Partinin Balıkesir ve Nazilli adaylarını da açıkladı.[108] 19 Kasım 2023'te İnce "Biz, Memleket Partisi olarak seçime tek başımıza girecekmiş gibi kararımızı alacağız. Seçimlere tek başımıza gireceğiz. Ama 'ilkeli ittifaklara' açığız. Çıkar ittifakına değil." şeklinde açıklamalarda bulundu.[109]
12 Aralık 2023 tarihinde Muharrem İnce, İstanbul'da CHP'nin adayı olan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nu destekleyeceklerini açıklamıştı.[110] Parti CHP ile işbirliği görüşmelerine devam ederken eski devlet bakanı Mehmet Sevigen, İnce'ye İBB Adayı olmak istediğini iletti, ancak kısa bir süre sonra Sevigen özel sebeplerden dolayı aday olamayacağını açıkladı.[111][112] 17 Şubat 2024 tarihinde partinin İstanbul ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Adayları açıklandı.[113] CHP Parti Sözcüsü Deniz Yücel Memleket Partisi'nin CHP'den İzmir'de bir ilçe belediyesi ve belirli sayıda belediye meclis üyesi istediğini, ancak CHP tarafından olumlu yanıt alamayınca partinin işbirliğinden vazgeçtiğini söyledi.[114]
Muharrem İnce, 26 Ocak 2024 tarihinde 5 il ve 8 ilçe, 31 Ocak 2024 tarihinde 24 belediye başkan adayını daha açıkladı.[115][116][117] 13 Şubat 2024 tarihinde Muharrem İnce, aralarında Ankara Büyükşehir Belediye Başkan adayının da bulunduğu 79 belediyenin adayını açıkladı.[118] 18 Şubat 2024 tarihinde AK Partiden istifa eden Mithat Soylu, partinin Marmaraereğlisi Belediye Başkan adayı oldu.[119] Parti, aday listelerine göre Türkiye genelinde toplam 30 il, 148 ilçe ve 3 belde de belediye başkan adayı çıkardı.[120]
Diğer siyasi partiler
14 Haziran 2023'te Demokrat Parti (DP) Genel Başkan Yardımcısı Cemal Enginyurt yerel seçimlere katılacaklarını açıkladı.[121] Ayrıca partinin 17 ilçe belediye başkan adayı ve Erzurum Büyükşehir Belediye Başkan Adayı da açıklandı. 31 Ocak 2024'te Hüseyin Turgut, Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Adayı olarak açıklandı. 15 Şubat 2024 tarihinde Genel Başkan Gültekin Uysal, İstanbul ve Ankara'da aday çıkarmayarak İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ı destekleyeceklerini ifade etti.[122]
30 Eylül 2023 tarihinde Halkın Kurtuluşu Partisi (HKP) Genel Başkanı Nurullah Ankut, AK Parti ve CHP arasında farkın az olduğu tüm il ve ilçelerde CHP'ye destek vereceklerini açıkladı. Ayrıca diğer il ve ilçelerde kendi adaylarını çıkaracaklarını belirttiler.
3 Ocak 2024 tarihinde Hür Dava Partisi (HÜDA PAR) Genel Başkan Yardımcısı Mahmut Şahin birkaç seçim bölgesinde ittifak adaylarını destekleme, diğer yerlerde ise seçimlere kendi logosu ve adaylarıyla seçime girme kararı alındığını açıkladı.[124] 9 Ocak 2024'te Eskişehir İl Başkanı Mürsel Gülsarı, Eskişehir'de kendi adaylarını çıkaracaklarını açıkladı.[125] 20 Şubat'ta ise Genel Başkan yardımcısı Mahmut Şahin, "İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa'da büyükşehir adayları dışındaki bütün seçim bölgelerinde aday çıkarttıklarını açıkladı.[126]
23 Ocak 2024'te Genç Parti yetkilileri Zafer Partisi Genel Merkezi'nde Zafer Partili yetkililerle bir araya geldi. Ümit Özdağ, 11 Şubat 2024 tarihinde anlaşma sağladıklarını açıkladı ancak Genç Parti Genel Başkanvekili Burçin Şahindur, Özdağ'ın bu iddiasını yalanladı. Daha sonra, Genç Parti'nin seçimlere katılmama isteği YSK tarafından onaylandı. 2 Mart 2024 tarihinde parti, tüm seçim bölgelerinde CHP'nin adaylarını desteklediklerini duyurdu.
24 Ocak 2024 tarihinde Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu "Geçen hafta sayın Karamollaoğlu ile birlikte ortak bir toplantı yaptık. Büyükşehirlerden, illerden, ilçelerden, beldelerden oluşan 100 seçim bölgesinde seçimlere ortak olarak gireceğiz. Bazı yerlerde ayrı ayrı girmemiz gerekiyorsa ayrı ayrı gireriz. Samimiyetle karşılıklı dürüst bir ilişki içinde bu sayıyı mümkün olan en üst noktaya çekmeye çalışacağız." açıklamalarında bulundu.[129]
31 Ocak 2024'te Ocak Partisi, Ankara Büyükşehir Belediye Başkan adayını,[130] 5 Şubat'ta ise İzmir Büyükşehir Belediye başkan adayını açıklamıştır.[131]
11 Ocak 2024 tarihinde Yenilik Partisi yerel seçimlere katılmayacaklarını açıkladı.
Tartışma ve olaylar
Şırnak ve Ağrı'da oy kullanan sivil asker ve polislere yerel halk tarafından taşıma seçmen iddiasıyla saldırıldı.[132][133][134]
Van Büyükşehir Belediyesi için DEM Partiden aday olan ve %55 oyla seçilen Abdullah Zeydan'ın "memnu (yasaklı) haklarının geri alınması" üzerine Van İl Seçim Kurulu mazbatanın AK Partili aday Abdulahat Arvas'a verilmesine hükmetti.[135] 3 Nisan 2024 tarihinde YSK mazbatanın Zeydan'a verilmesi kararını aldı.[136]
Şanlıurfa'nın Hilvan ilçesinde İlçe Seçim Kurulunun aldığı kararla; ilçe belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği ile yeni mahallelerin muhtarlık ve ihtiyar heyeti seçimleri iptal edildi.[137]
Ağaçlıdere, Sur, Diyarbakır'da çıkan kavgada 1 kişi öldü, 12 kişi yaralandı.[138]
Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinde belediye başkanlığı seçimini CHP 324 oy farkla kazandı. YSK, MHP’nin itirazı üzerine seçimleri “mühürsüz pusula” gerekçesiyle iptal etti. İptal kararının ardından Kayseri Valiliği, Vali Yardımcısı Ömer Tekeş'i Pınarbaşı Belediye Başkanlığı'na kayyum olarak atadı.[139]
Anketler
Ana madde: 2024 Türkiye yerel seçimleri için yapılan anketler
Sonuçlar
Türkiye geneli
Tabloda 2024 Türkiye yerel seçimleri için Türkiye geneli seçim sonuçlarına en yakın sonuç olarak kabul edilebilecek olan büyükşehir belediyeleri olan 30 il için ilçe belediye meclis üyeliği seçimleri ile diğer 51 ildeki il genel meclisleri oylarının toplam sonuçları yer almaktadır. Kayseri-Pınarbaşı ve Şanlıurfa-Hilvan Belediye Meclisi seçimlerinin iptaline karar verildiğinden sonuçlara dahil edilmemiştir.
Toplam Sandık
206.541
Toplam Seçmen
61.416.501
Toplam Kullanılan Oy
48.164.104
Toplam Geçerli Oy
45.772.262
Toplam Geçersiz Oy
2.391.842
Katılım Oranı (%)
78,42
Parti
Genel başkanı
Oy sayısı
Oy oranı
+/–
Cumhuriyet Halk Partisi
Özgür Özel
15.804.595
34,53
5,96
Adalet ve Kalkınma Partisi
Recep Tayyip Erdoğan
14.846.630
32,44
10,29
Yeniden Refah Partisi
Fatih Erbakan
3.187.112
6,96
-
Milliyetçi Hareket Partisi
Devlet Bahçeli
3.016.739
6,59
1,53
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
Tülay Hatimoğulları, Tuncer Bakırhan
2.645.951
5,78
-
İYİ Parti
Meral Akşener
2.098.700
4,59
2,71
Zafer Partisi
Ümit Özdağ
1.118.900
2,44
-
Saadet Partisi
Temel Karamollaoğlu
594.020
1,30
1,54
Büyük Birlik Partisi
Mustafa Destici
585.701
1,28
0,60
Hür Dava Partisi
Zekeriya Yapıcıoğlu
313.804
0,69
-
Türkiye İşçi Partisi
Erkan Baş
280.991
0,61
-
Demokrasi ve Atılım Partisi
Ali Babacan
206.026
0,45
-
Bağımsız Türkiye Partisi
Hüseyin Baş
168.900
0,37
0,10
Demokrat Parti
Gültekin Uysal
153.642
0,34
0,55
Bağımsızlar
152.353
0,33
0,03
Memleket Partisi
Muharrem İnce
116.104
0,25
-
Türkiye Komünist Partisi
Kemal Okuyan
112.061
0,24
Sol Parti
Önder İşleyen
72.124
0,16
-
Demokratik Sol Parti
Önder Aksakal
50.965
0,11
0,71
Gelecek Partisi
Ahmet Davutoğlu
50.336
0,11
-
Vatan Partisi
Doğu Perinçek
48.257
0,11
0,09
Emek Partisi
Seyit Aslan
41.413
0,09
-
Millet Partisi
Cuma Nacar
32.469
0,07
-
Anavatan Partisi
İbrahim Çelebi
21.486
0,05
-
Türkiye Komünist Hareketi
Aysel Tekerek
20.163
0,04
-
Milli Yol Partisi
Remzi Çayır
13.262
0,03
-
Yeni Türkiye Partisi
Engin Yılmaz
3.688
0,00
-
Halkın Kurtuluş Partisi
Nurullah Ankut
3.240
0,00
-
Anadolu Birliği Partisi
Bedri Yalçın
2.848
0,00
-
Adalet Partisi
Vecdet Öz
2.816
0,00
-
Adalet Birlik Partisi
İrfan Uzun
2.312
0,00
-
Hak ve Özgürlükler Partisi
Düzgün Kaplan
1.727
0,00
-
Ocak Partisi
Kadir Canpolat
1.698
0,00
-
Aydınlık Demokrasi Partisi
Zeynep Yıkarbaba
865
0,00
-
Güç Birliği Partisi
Ali Karnap
-
-
-
Toplam
45.772.262
% 100,00
Büyükşehir belediye başkanlığı seçimleri
2024 Türkiye yerel seçimleri büyükşehir belediye başkanlığı sonuçları:[140]
Kayıtlı Seçmen Sayısı
47.867.134
Sandık Sayısı
152.899
Oy Kullanan Seçmen Sayısı
37.393.632
Katılım Oranı (%)
78,12
Geçerli Oy Sayısı
35.773.821
Geçersiz Oy Sayısı
1.619.811
Belediye Başkanlığı Sayısı
30
Seçime Katılan Bağımsız Aday Sayısı
98
Parti
Oy sayısı
Oy oranı (%)
+/–
BBB sayısı
+/–
Cumhuriyet Halk Partisi
15.024.834
42,00
6,79
14
3
Adalet ve Kalkınma Partisi
13.037.120
36,44
7,85
12
3
Yeniden Refah Partisi
2.185.006
6,11
-
1
-
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
1.817.202
5,08
-
3
-
İYİ Parti
1.212.864
3,39
3,83
0
•
Zafer Partisi
689.340
1,93
-
0
-
Milliyetçi Hareket Partisi
590.390
1,65
2,28
0
1
Saadet Partisi
363.884
1,02
1,59
0
•
Hür Dava Partisi
137.585
0,38
-
0
-
Demokrasi ve Atılım Partisi
94.450
0,26
-
0
-
Memleket Partisi
70.036
0,20
-
0
-
Bağımsız Türkiye Partisi
67.807
0,19
0,12
0
•
Bağımsızlar
63.484
0,18
0,92
0
•
Demokrat Parti
60.349
0,17
0,50
0
•
Türkiye Komünist Partisi
49.476
0,14
0,01
0
•
Demokratik Sol Parti
38.889
0,11
1,00
0
•
Türkiye İşçi Partisi
37.726
0,11
-
0
-
Yeni Türkiye Partisi
33.570
0,09
-
0
-
Vatan Partisi
31.178
0,09
0,16
0
•
Hak ve Özgürlükler Partisi
29.282
0,08
-
0
-
Millet Partisi
22.081
0,06
-
0
-
Emek Partisi
20.258
0,06
-
0
-
Anavatan Partisi
16.878
0,05
-
0
-
Türkiye Komünist Hareketi
16.046
0,04
-
0
-
Adalet Birlik Partisi
15.579
0.04
-
0
-
Gelecek Partisi
14.066
0,04
-
0
-
Milli Yol Partisi
11.458
0,03
-
0
-
Halkın Kurtuluşu Partisi
8.230
0,02
-
0
-
Anadolu Birliği Partisi
6.052
0,02
-
0
-
Adalet Partisi
3.910
0,01
-
0
-
Ocak Partisi
2.297
0,01
-
0
-
Sol Parti
2.211
0,01
-
0
-
Aydınlık Demokrasi Partisi
283
0,00
-
0
-
Büyük Birlik Partisi
-
-
-
-
-
Güç Birliği Partisi
-
-
-
-
-
Toplam geçerli oy
35.773.821
100
30
Belediye başkanlığı seçimleri
2024 Türkiye yerel seçimleri Belediye Başkanlığı seçimleri ile 51'i merkez olmak üzere 973 ilçe belediyesi ile 390 belde belediyesinin başkanlıkları seçildi.[141] Aksaray-Güzelyurt (ilçe), Kayseri-Pınarbaşı (ilçe), Şanlıurfa-Hilvan (ilçe), Sivas-Yıldızeli-Güneykaya (belde), Tunceli-Mazgirt-Akpazar (belde), Kırklareli-Lüleburgaz-Büyükkarıştıran (belde) ve Aksaray-Merkez-Sağlık (belde) Belediye Başkanlığı seçimlerinin iptaline karar verildiğinden sonuçlara dahil edilmemiştir.
Kayıtlı Seçmen Sayısı
57.708.541
Sandık Sayısı
184.460
Oy Kullanan Seçmen Sayısı
45.075.471
Katılım Oranı (%)
78,11
Geçerli Oy Sayısı
43.036.938
Geçersiz Oy Sayısı
2.038.533
Belediye Başkanlığı Sayısı
1.356
Parti
Oy sayısı
Oy oranı (%)
+/–
BB sayısı
Cumhuriyet Halk Partisi
15.406.586
35,80
5,99
395
Adalet ve Kalkınma Partisi
14.224.559
33,05
9,50
526
Yeniden Refah Partisi
2.922.024
6,79
-
62
Milliyetçi Hareket Partisi
2.560.604
5,95
1,49
218
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
2.328.421
5,41
-
74
İYİ Parti
1.984.170
4,61
3,15
30
Zafer Partisi
816.676
1,90
-
0
Saadet Partisi
516.650
1,20
1,71
4
Büyük Birlik Partisi
515.244
1,20
0,39
20
Bağımsızlar
408.140
0,95
0,06
11
Hür Dava Partisi
256.301
0,60
-
1
Türkiye İşçi Partisi
190.363
0,44
-
1
Demokrat Parti
163.585
0,38
0,58
5
Demokrasi ve Atılım Partisi
155.632
0,36
-
4
Bağımsız Türkiye Partisi
125.552
0,29
0,03
0
Türkiye Komünist Partisi
114.194
0,27
0,16
0
Memleket Partisi
103.484
0,24
-
1
Demokratik Sol Parti
46.959
0,11
0,86
2
Gelecek Partisi
45.706
0,11
-
0
Millet Partisi
27.914
0,06
-
0
Vatan Partisi
25.785
0,06
0,10
0
Halkın Kurtuluş Partisi
18.936
0,04
-
0
Anavatan Partisi
14.638
0,03
-
0
Milli Yol Partisi
14.039
0,03
-
0
Emek Partisi
13.851
0,03
-
0
Yeni Türkiye Partisi
9.776
0,02
-
0
Adalet Birlik Partisi
5.555
0.01
-
0
Adalet Partisi
5.365
0,01
-
0
Hak ve Özgürlükler Partisi
4.551
0,01
-
0
Sol Parti
3.717
0,01
-
2
Anadolu Birliği Partisi
2.985
0,01
-
0
Türkiye Komünist Hareketi
2.568
0,01
-
0
Ocak Partisi
1.523
0,00
-
0
Aydınlık Demokrasi Partisi
882
0,00
-
0
Güç Birliği Partisi
3
0,00
-
0
Toplam geçerli oy
43.036.938
100
1.356
Belediye meclis üyeliği seçimleri
2024 Türkiye yerel seçimleri Belediye Meclis üyeliği seçimleri sonucu;[142] Aksaray-Güzelyurt, Kayseri-Pınarbaşı, Şanlıurfa-Hilvan, Sivas-Yıldızeli-Güneykaya (belde) Belediye Meclisi seçimlerinin iptaline karar verildiğinden sonuçlara dahil edilmemiştir.
Kayıtlı Seçmen Sayısı
57.716.975
Sandık Sayısı
184.493
Oy Kullanan Seçmen Sayısı
45.079.928
Katılım Oranı (%)
78,11
Geçerli Oy Sayısı
42.848.693
Geçersiz Oy Sayısı
2.231.235
Belediye Meclis Üyeliği Sayısı
20.953
Parti
Oy sayısı
Oy oranı (%)
+/–
BM üye sayısı
Cumhuriyet Halk Partisi
15.200.699
35,48
6,12
6.558*
Adalet ve Kalkınma Partisi
13.874.511
32,38
10,18
8.174
Yeniden Refah Partisi
2.991.882
6,98
-
1.027
Milliyetçi Hareket Partisi
2.508.414
5,85
1,61
2.715
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
2.409.155
5,62
-
1.414
İYİ Parti
1.967.898
4,59
2,72
488
Zafer Partisi
1.102.172
2,57
-
0
Saadet Partisi
561.064
1,31
1,69
72
Büyük Birlik Partisi
525.400
1,23
0,67
261
Hür Dava Partisi
274.486
0,64
-
23
Türkiye İşçi Partisi
261.656
0,61
-
36
Demokrasi ve Atılım Partisi
186.090
0,43
-
40
Bağımsız Türkiye Partisi
154.741
0,36
0,09
1
Demokrat Parti
145.134
0,34
0,55
55
Türkiye Komünist Partisi
126.166
0,29
9
Bağımsızlar
122.219
0,29
0,01
7
Memleket Partisi
115.553
0,27
-
10
Sol Parti
54.930
0,13
-
5
Demokratik Sol Parti
50.925
0,12
0,76
28
Gelecek Partisi
47.867
0,11
-
11
Vatan Partisi
37.350
0,09
0,10
0
Emek Partisi
36.506
0,09
-
11
Anavatan Partisi
21.582
0,05
-
6
Millet Partisi
21.028
0,05
-
0
Türkiye Komünist Hareketi
20.210
0,05
-
0
Milli Yol Partisi
12.072
0,03
-
1
Yeni Türkiye Partisi
3.851
0,01
-
0
Halkın Kurtuluş Partisi
3.240
0,01
-
0
Adalet Partisi
2.889
0,01
-
0
Anadolu Birliği Partisi
2.831
0,01
-
0
Adalet Birlik Partisi
2.228
0.01
-
0
Ocak Partisi
1.698
0,00
-
0
Hak ve Özgürlükler Partisi
1.366
0,00
-
0
Aydınlık Demokrasi Partisi
880
0,00
-
0
Güç Birliği Partisi
-
-
-
-
Toplam geçerli oy
42.848.693
100
20.953
(*) Kilis-Polateli'nde kontenjan Belediye Meclisi üyeliğini Cumhuriyet Halk Partisi kazanmış olmasına rağmen, kontenjan adayını bildirmediğinden seçilememiştir.
İl genel meclisi üyelikleri
2024 Türkiye yerel seçimleri il genel meclisi üyelikleri seçim sonuçları;[143]
Toplam Sandık
53.907
Toplam Seçmen
13.563.800
Toplam Kullanılan Oy
10.863.679
Toplam Geçerli Oy
10.274.330
Toplam Geçersiz Oy
589.349
Katılım Oranı (%)
80,09
İl Genel Meclisi Üyeliği Sayısı
1.282
Parti
Oy sayısı
Oy oranı (%)
+/–
İGM üye sayısı
Adalet ve Kalkınma Partisi
3.304.092
32,16
9,45
592
Cumhuriyet Halk Partisi
2.384.303
23,21
5,75
300
Milliyetçi Hareket Partisi
1.709.671
16,64
2,18
207
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
810.328
7,89
-
132
Yeniden Refah Partisi
668.090
6,50
-
22
İYİ Parti
522.035
5,08
3,04
14
Büyük Birlik Partisi
201.258
1,96
0,14
11
Saadet Partisi
139.667
1,36
1,11
0
Hür Dava Partisi
115.753
1,13
-
0
Zafer Partisi
111.734
1,09
-
0
Demokrasi ve Atılım Partisi
55.885
0,54
-
1
Bağımsızlar
46.561
0,45
0,01
2
Bağımsız Türkiye Partisi
42.728
0,42
0,16
0
Türkiye İşçi Partisi
33.239
0,32
-
1
Demokrat Parti
31.788
0,31
0,34
0
Gelecek Partisi
19.837
0,19
-
0
Sol Parti
19.475
0,19
-
0
Millet Partisi
14.775
0,14
-
0
Vatan Partisi
11.976
0,12
0,02
0
Memleket Partisi
8.070
0,08
-
0
Emek Partisi
8.045
0,08
-
0
Demokratik Sol Parti
7.818
0,08
0,12
0
Milli Yol Partisi
3.935
0,04
-
0
Türkiye Komünist Partisi
1.214
0,01
0,08
0
Hak ve Özgürlükler Partisi
896
0,01
-
0
Anavatan Partisi
638
0,01
-
0
Türkiye Komünist Hareketi
296
0,00
-
0
Adalet Birlik Partisi
196
0.00
-
0
Anadolu Birliği Partisi
27
0,00
-
0
Yeni Türkiye Partisi
-
-
-
-
Halkın Kurtuluş Partisi
-
-
-
-
Adalet Partisi
-
-
-
-
Ocak Partisi
-
-
-
-
Aydınlık Demokrasi Partisi
-
-
-
-
Güç Birliği Partisi
-
-
-
-
Toplam geçerli oy
10.274.330
100
1.282
Tepkiler
Yurt dışı
İsrail Dışişleri Bakanı Yisrael Katz, İmamoğlu ve Yavaş'ı tebrik etti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı hedef aldı.[144]
Saraybosna Belediye Başkanı Benjamina Karić X hesabından İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı seçilen Ekrem İmamoğlu'nu tebrik etti.[145][146]
Hollanda Özgürlük Partisi Genel Başkanı Geert Wilders X hesabındaki paylaşımında Recep Tayyip Erdoğan'ı ve AK Partinin İBB başkan adayı Murat Kurum'u hedef aldı.[147][148]
Atina Belediye Başkanı Haris Doukas Ekrem İmamoğlu'nu yeniden İBB başkanı seçilmesi vesilesiyle tebrik etti.[149]
Yurt içi
Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, AK Partinin seçim kaybını kabul etti ancak bunun "bitiş değil aslında bir dönüm noktası" olduğunu söyledi ve sonuca saygı duyacağını ekledi.[150]
CHP Genel Başkanı Özgür Özel ise seçmenleri överek "Bugün seçmenlerimiz çok önemli bir karar verdi. Bugün seçmen Türkiye'de yeni bir siyasetin kurulmasına karar verdi. 22 yıllık Türkiye fotoğrafını değiştirmeye, ülkemizde yeni bir siyasi iklime kapı aralamaya karar verdi." dedi.[151]
İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, istifa talepleri üzerine partiyi olağanüstü kongreye çağırdı.[152]
Analiz
Bu seçim, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisinin kurulduğu 2001 yılından bu yana ulusal bir seçimde birinci olamadığı ilk seçim oldu ve AK Partinin %35,5'lik oy oranına karşılık CHP %37,8 oy aldı. Bu, 1977'den bu yana CHP'nin birinci olduğu ülke çapındaki ilk seçim oldu. Yorumcular bu seçimi 1989 yerel seçimleriyle kıyasladılar; o dönemde merkez sol muhalefet uzun süredir devam eden sağcı hükûmetlere karşı önemli bir zafer kazanmış ve birinci olmuştu.
Bununla birlikte, Cumhur İttifakı muhalefete karşı bazı zaferler elde etti, geleneksel olarak muhalefetin eğilimli olduğu Hatay ve Kırklareli belediye başkanlıklarını aldı ve ilçe belediyelerinin çoğunu az farkla kazandı.[153]
Daha küçük olan merkez sağ muhalefet İYİ Parti ülke genelinde kötü bir performans sergileyerek halk oylamasında altıncı oldu ve oy oranının yarısından fazlasını kaybetti. Genel Başkan Meral Akşener partiyi olağanüstü kongreye çağırdı ve genel başkanlığa yeniden aday olmayacağını açıkladı. Bu arada, İslamcı muhafazakar Yeniden Refah Partisi %6'nın üzerinde oy alarak üçüncü parti oldu ve muhafazakar bölgelerdeki birçok belediyeyi AK Partiden aldı. DEM Parti, belediye başkanlarının İçişleri Bakanlığı tarafından bölücü teröre destek suçlamasıyla zorla görevden alınma ihtimali nedeniyle geleneksel kalelerinde boykot çağrıları yapılmasına rağmen oy oranını az da olsa artırdı. AK Partinin küçük ittifak ortağı Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) oy kaybetse de bir önceki seçimde kazandığı birçok kilit belediyenin kontrolünü elinde tutmaya devam etti.[153]
Cumhurbaşkanı Erdoğan için bir "seçim felaketi" olarak nitelendirilen bu sonuçla ilgili yorumcular, hükûmetin Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı süresini uzatmak için anayasada değişiklik yapma niyetinin askıya alınacağını belirtiyorlar.[154] Zaferlerinin büyüklüğü göz önüne alındığında, hem İmamoğlu hem de Yavaş, erken seçim spekülasyonlarına rağmen hükûmetin sonuçlar ışığında öne almayı reddettiği bir sonraki Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimi için olası muhalefet adayları olarak görülüyorlar.[155]
Belediyelere kayyım atamaları
31 Mart 2024 yerel seçimlerinin ardından Türkiye'de bazı belediye başkanları çeşitli gerekçelerle görevden alınarak yerlerine kayyım atanmıştır. Bu süreçte özellikle DEM Parti ve CHP'li belediyeler hedef alınmış, görevden alınan başkanların yerine valiler, kaymakamlar veya belediye meclis üyeleri kayyım olarak atanmıştır. Aşağıdaki tabloda, görevden alınan belediye başkanları, ait oldukları partiler, görevden alınma ve kayyım atama tarihleri ile atanan kayyımların bilgileri yer almaktadır.[156]
Belediye
Görevden Alınan Başkan
Parti
Kayyım Atama Tarihi
Atanan Kayyım
Kayyımın Önceki Görevi
Hakkari, Hakkari
Mehmet Sıddık Akış
DEM Parti
3 Haziran 2024
Ali Çelik
Hakkari Valisi
Esenyurt, İstanbul
Ahmet Özer
CHP
30 Ekim 2024
Can Aksoy
İstanbul Vali Yardımcısı
Mardin Büyükşehir Belediyesi, Mardin
Ahmet Türk
DEM Parti
4 Kasım 2024
Tuncay Akkoyun
Mardin Valisi
Batman, Batman
Gülistan Sönük
DEM Parti
4 Kasım 2024
Ekrem Canalp
Batman Valisi
Halfeti, Şanlıurfa
Mehmet Karayılan
DEM Parti
4 Kasım 2024
Hakan Başoğlu
Halfeti Kaymakamı
Tunceli, Tunceli
Cevdet Konak
DEM Parti
22 Kasım 2024
Bülent Tekbıyıkoğlu
Tunceli Valisi
Ovacık, Tunceli
Mustafa Sarıgül
CHP
22 Kasım 2024
Hüseyin Şamil Sözen
Ovacık Kaymakamı
Bahçesaray, Van
Ayvaz Hazır
DEM Parti
29 Kasım 2024
Harun Arslanargun
Bahçesaray Kaymakamı
Akdeniz, Mersin
Hoşyar Sarıyıldız
Nuriye Arslan
DEM Parti
13 Ocak 2025
Zeyit Şener
Akdeniz Kaymakamı
Siirt, Siirt
Sofya Alağaş
DEM Parti
29 Ocak 2025
Kemal Kızılkaya
Siirt Valisi
Van Büyükşehir Belediyesi, Van
Abdullah Zeydan
DEM Parti
11 Şubat 2025
Ozan Balcı
Van Valisi
Kağızman, Kars
Mehmet Alkan[157]
DEM Parti
24 Şubat 2025
Okan Daştan
Kağızman Kaymakamı
Şişli, İstanbul
Resul Emrah Şahan
CHP
23 Mart 2025
Cevdet Ertürkmen
Şişli Kaymakamı
Notlar
Büyükşehirlerde büyükşehir belediye başkanının, diğer illerde il genel meclisinin oyu kullanılarak hesaplanır.
HDP olarak
Kolektif liderlik ilkesi gereği en yetkili karar organı parti kongresinde seçilen Merkezi Komitedir.
Yorumlar
Yorum Gönder