Türkiye'nin Derinleşen Demokratik Krizi

Çevik kuvvet polisi, pazar günü Türkiye'nin ana muhalefet partisinin genel merkezine baskın düzenleyerek görevden alınan liderliğini dışarı çıkardı ve ülkenin kırılgan demokrasisini sınadı.

Ankara'daki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) genel merkezinde, günlerdir içeride saklanan parti yetkilileri ve destekçilerine göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi sıkıldı. Parti lideri Özgür Özel de dahil olmak üzere parti yetkilileri ve destekçileri içeride mahsur kalmıştı. Yerel medyada yer alan görüntülerde polisin geçici barikatı aştığı görüldü. 

CHP ile Türk polisi arasındaki gerilim, İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hükümetinin "sivil ve siyasi hakları ve Türkiye'nin demokratik sürecini derinden baltalayacak şekilde ana siyasi muhalefeti saf dışı bırakma girişimi" olarak nitelendirdiği bir kararın ardından, Özel'in 2023'te parti genel başkanlığına seçilmesinin mahkeme tarafından geçersiz sayılmasından günler sonra yaşandı.

Özel liderliğinde CHP, 2024 yerel seçimlerinde Erdoğan'ın iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'ni (AKP) büyük ölçüde geride bıraktı . Ancak o zamandan beri muhalefet , Erdoğan'ın önemli bir rakibinin tutuklanması ve CHP'ye bağlı yerel yönetim yetkililerinin görevden uzaklaştırılması ve gözaltına alınması da dahil olmak üzere siyasi bir baskıyla karşı karşıya kaldı .

Muhalefet de benzer şekilde, mahkeme müdahalesinin ve ardından genel merkezlerinde uygulanan şiddetin, partiyi zayıflatmaya yönelik siyasi amaçlı bir girişim olduğunu iddia etti. Özel, Türk polisinin içeri zorla girmesi sırasında X'te yayınladığı bir video mesajında, "Saldırı altındayız" dedi . CHP, tek "suçlarının" Erdoğan'ı alt etmek ve on yıllardır ilk kez lider parti olmak olduğunu iddia etti.

Özel daha sonra binadan çıktı ve CHP destekçileriyle birlikte yaklaşık 6 km (4 mil) uzaklıktaki Parlamento binasına doğru bir yürüyüşe önderlik etti. Yerel haber ajansı T24'e göre, destekçilerine "Elbette genel merkezimizi geri alacağız, baba evimizi geri alacağız" dedi . "O güne kadar meydanlardayız, sokaklardayız."

İşte Türkiye'de olup bitenler hakkında bilmeniz gerekenler.

Bu çıkmazı tetikleyen neydi?

21 Mayıs'ta bir Türk temyiz mahkemesi, Özel'in kazandığı 2023'teki CHP iç liderlik seçiminin sonuçlarını bozmak için nadir görülen bir adım attı. Mahkeme, Özel'in seçimiyle ilgili usulsüzlük iddialarına karşı geçen yıl alt mahkemenin verdiği kararı bozarak CHP'nin 2023 Kongresi'ni geçersiz kıldı.

Mahkeme, Özel'i ve partinin yürütme kurulu üyelerini görevden uzaklaştırdı ve 2010-2023 yılları arasında CHP'yi yöneten 77 yaşındaki  Kemal Kılıçdaroğlu'nu geçici olarak göreve getirdi.

Kılıçdaroğlu liderliğinde CHP, ulusal seçimleri kazanamadı. Kılıçdaroğlu'nun seçimlerdeki ardı ardına gelen kayıpları, Erdoğan'ın önemli bir rakibi olarak görülen önde gelen CHP figürü ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nu parti liderliğinde bir değişikliğe yöneltti. İmamoğlu, Kasım 2023'te parti lideri seçilen Özel'i destekledi. Ancak Özel'in liderliğine karşı çıkan eski ve mevcut CHP üyeleri zaferini sorguladı ve savcılar Özel'in oy satın alarak zaferini sağladığını iddia etti.

Kararın ardından Kılıçdaroğlu, sosyal medyada yaptığı açıklamada , CHP'nin "kişisel hırsların savaş alanı olmadığını" ve kararın "bölünme vesilesi değil, birleşme fırsatı olması gerektiğini" söyledi.

Özel ve parti müttefikleri, CHP'nin yirmi yılı aşkın süredir iktidarda olan Erdoğan'ı yenme şansını tehdit eden mahkeme kararına itiraz edeceklerini söylediler. Kararın ardından, CHP genel merkezi önünde kalabalıklar toplandığı ve üyelerin ileriye dönük yol haritası hakkında toplantılar yaptığı bildirildi. Cumhurbaşkanlığı seçimleri 2028'e kadar yapılmayacak, ancak Erdoğan erken seçim çağrısında bulunabilir.

Özel ve Kılıçdaroğlu'nun gruplarının Pazar günü anlaşmazlıkları gidermek için bir araya gelmesi bekleniyordu, ancak Kılıçdaroğlu'nun temsilcileri Ankara polisine müdahale talebiyle bir mektup yazdı. Yerel haber kuruluşu Medyascope'un ele geçirdiği polise gönderilen muhtıranın bir kopyasında, Kılıçdaroğlu'nun temsilcisi polisten kararı uygulamak ve Özel liderliğindeki grubun CHP karargahını boşaltmasını sağlamak için "gerekli prosedürleri" yürütmesini istedi. İl valisi bu hamleyi onayladı.

Özel parti genel merkezinden ayrılırken, T24'ün haberine göre dışarıda toplananlar "Düşmüş Kemal", "Hain Kemal" ve "Kılıçdaroğlu AKP'nin umududur" diye bağırdılar.

CHP'nin Türkiye'deki rolü

CHP, Türkiye'nin kurucu babası Mustafa Kemal Atatürk tarafından 1923 yılında kurulan merkez sol sosyalist bir partidir. 1980'deki askeri darbe, CHP de dahil olmak üzere birçok siyasi partiyi kapatmış, ancak yasak kalktıktan sonra CHP 1992'de yeniden açılmıştır.

1990'larda popüler olmayan ancak son yıllarda, İstanbul İmamoğlu gibi bağlı yerel yönetim yetkililerinin idari performansı sayesinde imajını iyileştiren CHP, 2024 yerel seçimlerinde AKP'yi geride bırakarak Erdoğan'ın AKP'si için bir tehdit haline geldi.  

Bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde muhalefet adayı olarak ön seçimle belirlenen İmamoğlu, Mart 2025'ten beri tutuklu ve yolsuzluk suçlamalarıyla yargılanıyor. Suçlu bulunması halinde 2.000 yıla kadar hapis cezası alabilir. İmamoğlu'nun tutuklanması geniş çaplı protestolara yol açmış, Erdoğan yönetimi ise bu protestoları bastırmıştı. 

Diğer şehirlerin CHP bağlantılı belediye başkanları da yolsuzluk iddialarıyla karşı karşıya kaldı ve gözlemcilerin partinin kazanımlarını sınırlama girişimi olarak nitelendirdiği bir süreçte  birçoğu hâlâ hapiste bulunuyor.

Bazı gözlemciler , 2003'te iktidara geldiğinden beri otoriterliği benimsemekle suçlanan Erdoğan'ın, CHP'deki giderek büyüyen bölünmeden yararlanarak yeni seçim çağrısında bulunabileceğini söylüyor. Türkiye'de cumhurbaşkanlarının görev süresi iki dönemle sınırlı olsa da, Erdoğan erken seçim çağrısı yapılması halinde beş yıllık bir dönem daha görev yapabilir.

Erdoğan yönetimindeki Adalet Bakanlığı, CHP liderliğindeki değişikliğin "vatandaşların demokrasiye olan güvenini güçlendirdiğini" iddia ediyor . (Şubat ayında bu göreve atanan Adalet Bakanı Akın Gürlek, daha önce İstanbul'un eski başsavcısı olarak İmamoğlu hakkındaki soruşturmayı yürütmüştü.)

Özel, Pazar günü Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne giderken Milli Egemenlik Parkı'nda destekçilerine hitap ederek partinin yeniden kurulmasını desteklemeleri çağrısında bulundu. 

Özel, “Darbeciler bu partiyi kapattı, ancak parti 9 Eylül 1992'de yeniden açıldı ve o zamandan beri faaliyetlerine devam ediyor” dedi . “21 Mayıs 2026'da AK Parti'nin yargı ve yasama organları CHP'yi bir kez daha kapattı. Sizi partinin üçüncü kez yeniden açılışına davet ediyorum.”